top of page

  • Malinformation - ito ang tawag sa impormasyon na totoo pero may masamang intensyon MISINFORMATION - ito naman ang tawag sa maling impormasyon na ikinalat ng isang taong hindi alam na peke at mali pala ang shine-share nilang content. DISINFORMATION - ito ang mga impormasyon na hindi na nga totoo, sadya pang ginawa para makasakit ng tao.

    Malinformation - ito ang tawag sa impormasyon na totoo pero may masamang intensyon MISINFORMATION - ito naman ang tawag sa maling impormasyon na ikinalat ng isang taong hindi alam na peke at mali pala ang shine-share nilang content. DISINFORMATION - ito ang mga impormasyon na hindi na nga totoo, sadya pang ginawa para makasakit ng tao.

    Malinformation - ito ang tawag sa impormasyon na totoo pero may masamang intensyon

    ​

    MISINFORMATION - ito naman ang tawag sa maling impormasyon na ikinalat ng isang taong hindi alam na peke at mali pala ang shine-share nilang content.

    ​

    DISINFORMATION - ito ang mga impormasyon na hindi na nga totoo, sadya pang ginawa para makasakit ng tao.

    ​

  • 1. Satire/Parody - Walang intensyong manakit pero may kakayahang manlinlang.

    Kahit ang Satire o Parody ay sining, maaari rin itong gamitin para magkalat ng tsismis o maling paniniwala, at kapag napuna, madaling sabihing biro lang at hindi dapat seryosohin.


    2. False Connection - Kapag ang headline, larawan, o caption ay hindi tugma sa nilalaman.

    Sa una, ang mga clickbait ay maaaring nakakainis lang, pero sa kalaunan, maaari itong makasira sa tiwala sa media at magdulot ng pagkakahati-hati ng mga tao.


    3. Misleading Content -Maling paggamit ng impormasyon para ipakita ang isang isyu o tao sa ibang paraan.

    Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagpuputol ng larawan, o pagpili lang ng ilang quote o numero para suportahan ang isang panig ng argumento.


    4. False Context -Kapag ang totoong content ay ibinahagi pero may maling konteksto.

    Halimbawa nito ang isang larawan na muling ibinahagi at ginamitan ng bagong kuwento na hindi naman totoo.


    5. Imposter Content - Kapag ginagaya ang totoong source. Ginagamit ang pangalan o logo ng kilalang brand para magmukhang legit ang mensahe. Kapag nagmamadali o hindi maingat, madaling malinlang.


    6. Manipulated Content - Kapag ang totoong impormasyon o larawan ay binabago para manlinlang.

    Kadalasan, ina-edit ang mga larawan o video para magmukhang totoo, pero nag-iiba ang tunay na kahulugan ng orihinal na content.


    7.Fabricated Content - Ganap na pekeng content na ginawa para manlinlang at makasama.
     

    1. Satire/Parody - Walang intensyong manakit pero may kakayahang manlinlang. Kahit ang Satire o Parody ay sining, maaari rin itong gamitin para magkalat ng tsismis o maling paniniwala, at kapag napuna, madaling sabihing biro lang at hindi dapat seryosohin. 2. False Connection - Kapag ang headline, larawan, o caption ay hindi tugma sa nilalaman. Sa una, ang mga clickbait ay maaaring nakakainis lang, pero sa kalaunan, maaari itong makasira sa tiwala sa media at magdulot ng pagkakahati-hati ng mga tao. 3. Misleading Content -Maling paggamit ng impormasyon para ipakita ang isang isyu o tao sa ibang paraan. Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagpuputol ng larawan, o pagpili lang ng ilang quote o numero para suportahan ang isang panig ng argumento. 4. False Context -Kapag ang totoong content ay ibinahagi pero may maling konteksto. Halimbawa nito ang isang larawan na muling ibinahagi at ginamitan ng bagong kuwento na hindi naman totoo. 5. Imposter Content - Kapag ginagaya ang totoong source. Ginagamit ang pangalan o logo ng kilalang brand para magmukhang legit ang mensahe. Kapag nagmamadali o hindi maingat, madaling malinlang. 6. Manipulated Content - Kapag ang totoong impormasyon o larawan ay binabago para manlinlang. Kadalasan, ina-edit ang mga larawan o video para magmukhang totoo, pero nag-iiba ang tunay na kahulugan ng orihinal na content. 7.Fabricated Content - Ganap na pekeng content na ginawa para manlinlang at makasama.

  • How to Fact-Check a Post? Check Credentials - Alamin kung may sapat na kaalaman ang nagsulat ng post,  maaaring isearch o icheck ang personalidad ng nag post. Read the "About Us"- Alamin ang background ng nag post o ng website at paano sila macocontact. Look for Bias - Icheck kung may isang pinapanigan lang ang post dahil maaring hindi buo ang kwento. ​ Check the Dates- Icheck ang date ng post, mas mainam na gumamit ng pinaka bagong impormason. ​ Check out the Source - Ugaliin na basahin o icheck ang source, kung walang makitang source, maaring magtingin pa ng ibang source upang maikumpara ang post.  Examine URLs - Mag-ingat sa mga pekeng website. Icheck kung may kakaibang spelling ang link na possibleng manlinlang.​ Suspect the Sensatinoal- Mag-ingat sa mga post na emosyonal o sobrang paggamit ng capital letters, madalas na palatandaan ng maling balita. Judge Hard- Maging mapagmatyag sa mga post na parang too good to be true, kung sa tingin mo kahina hinala ay dapat mo na itong icheck agad.

    How to Fact-Check a Post?


    Check Credentials - Alamin kung may sapat na kaalaman ang nagsulat ng post, 
    maaaring isearch o icheck ang personalidad ng nag post.

    ​

    Read the "About Us"- Alamin ang background ng nag post o ng website at paano sila macocontact.

    Look for Bias - Icheck kung may isang pinapanigan lang ang post dahil maaring hindi buo ang kwento.

    ​

    Check the Dates- Icheck ang date ng post, mas mainam na gumamit ng pinaka bagong impormason.

    ​

    Check out the Source - Ugaliin na basahin o icheck ang source, kung walang makitang source, maaring magtingin pa
    ng ibang source upang maikumpara ang post. 

    ​

    Examine URLs - Mag-ingat sa mga pekeng website. Icheck kung may kakaibang spelling ang link na possibleng manlinlang.

    ​

    Suspect the Sensatinoal- Mag-ingat sa mga post na emosyonal o sobrang paggamit ng capital letters, madalas na palatandaan ng maling balita.

    ​

    Judge Hard- Maging mapagmatyag sa mga post na parang too good to be true, kung sa tingin mo kahina hinala ay dapat mo na itong icheck agad. 

  • Ang fact-checking ay proseso ng pagberipika ng impormasyon upang matiyak kung ito ay tama, totoo, at maaasahan. Sa Tagalog, maaari itong ipaliwanag bilang:

    • Pagsusuri ng katotohanan – Sinisiyasat kung ang isang pahayag, balita, o datos ay may sapat na ebidensya.

    • Pagkukumpara sa mapagkakatiwalaang sanggunian – Tinitingnan kung tugma ang impormasyon sa mga opisyal na dokumento, ulat, o pinagkakatiwalaang mapagkukunan.

    • Pag-iwas sa maling impormasyon – Layunin nitong pigilan ang pagkalat ng disinformation o fake news.

    Ang fact-checking ay proseso ng pagberipika ng impormasyon upang matiyak kung ito ay tama, totoo, at maaasahan. Sa Tagalog, maaari itong ipaliwanag bilang: Pagsusuri ng katotohanan – Sinisiyasat kung ang isang pahayag, balita, o datos ay may sapat na ebidensya. Pagkukumpara sa mapagkakatiwalaang sanggunian – Tinitingnan kung tugma ang impormasyon sa mga opisyal na dokumento, ulat, o pinagkakatiwalaang mapagkukunan. Pag-iwas sa maling impormasyon – Layunin nitong pigilan ang pagkalat ng disinformation o fake news.

  • 1. AI at Deepfakes - Dati, kailangan mo ng pera o skills para makagawa ng kapani-paniwalang kasinungalingan. Ngayon, kahit sino ay pwedeng gumawa ng pekeng quotes, edited pictures, o deepfake videos. 2. Algorithms at Emosyon - Mas pinapakita ng social media ang posts na nakakagulat, nakakagalit, o nakakatawa. Ang platforms mismo ay nagrereward sa clicks, shares, at reactions. Kaya kahit mali, mabilis itong maging viral dahil maraming users ang nag-e-engage. Sino ang Responsable? Lahat tayo ay may papel. Ayon kay Dr. Ha, “Responsibility must be shared.” Tech companies - secure at transparent systems Gobyerno - rules at accountability Users - maging mapanuri Huminto, mag-isip, at i-check ang source.

    1. AI at Deepfakes - Dati, kailangan mo ng pera o skills para makagawa ng kapani-paniwalang kasinungalingan. Ngayon, kahit sino ay pwedeng gumawa ng pekeng quotes, edited pictures, o deepfake videos.

    ​

    2. Algorithms at Emosyon - Mas pinapakita ng social media ang posts na nakakagulat, nakakagalit, o nakakatawa. Ang platforms mismo ay nagrereward sa clicks, shares, at reactions. Kaya kahit mali, mabilis itong maging viral dahil maraming users ang nag-e-engage.

    ​

    Sino ang Responsable? Lahat tayo ay may papel.


    Ayon kay Dr. Ha, “Responsibility must be shared.”

    ​

    Tech companies - secure at transparent systems
    Gobyerno - rules at accountability
    Users - maging mapanuri

    Huminto, mag-isip, at i-check ang source.

  • LIKES - Ito 'yung pinaka-common na ginagamit para mag viral ang post Bakit? Low effort lang kasi. Hindi mo na kailangan mag-isip, pipindot ka lang. COMMENTS - Mas may value ito kasi may interaction na nagaganap. kaya iniisip ng algorithm, engaging ang content WATCH TIME - Isa ‘to sa pinaka-importante, lalo na sa videos. Hindi ka nag-skip? Signal yan sa algorithm na sulit panoorin ang content.  SHARES - Kapag nag share o save ka ng post, iniisip ng algorithm na may halaga ang content.  Pero tandaan, ang algorithm ay bumabase sa engagement, hindi sa accuracy ng post.

    LIKES - Ito 'yung pinaka-common na ginagamit para mag viral ang post
    Bakit? Low effort lang kasi. Hindi mo na kailangan mag-isip, pipindot ka lang.

    ​

    COMMENTS - Mas may value ito kasi may interaction na nagaganap.
    kaya iniisip ng algorithm, engaging ang content

    ​

    WATCH TIME - Isa ‘to sa pinaka-importante, lalo na sa videos.
    Hindi ka nag-skip? Signal yan sa algorithm na sulit panoorin ang content. 

    ​

    SHARES - Kapag nag share o save ka ng post, iniisip ng algorithm na may halaga ang content. 

    Pero tandaan, ang algorithm ay bumabase sa engagement, hindi sa accuracy ng post.
     

  • Ano ang media literacy?At bakit kailangan ito sa paggamit ng social media? Ang kakayahang umunawa, mag-interpret, at mag-evaluate ng media na nakikita at naririnig natin araw-araw. Kasama rito ang pag-iisip kung: • sino ang gumawa ng content • ano ang layunin nito • at kung gaano ito ka-reliable ​ Bakit Kailangan ang Media Literacy? Dahil araw-araw, may content na nakakaapekto sa isip at desisyon natin, kahit hindi natin namamalayan. Kung walang media literacy, mas madali tayong: • malinlang ng fake news • maimpluwensyahan ng bias • maapektuhan ng curated o misleading content

    Ano ang media literacy?At bakit kailangan ito sa paggamit ng social media?


    Ang kakayahang umunawa, mag-interpret, at mag-evaluate ng media na nakikita at naririnig natin araw-araw. Kasama rito ang pag-iisip kung:
    • sino ang gumawa ng content
    • ano ang layunin nito
    • at kung gaano ito ka-reliable

    ​

    Bakit Kailangan ang Media Literacy?


    Dahil araw-araw, may content na nakakaapekto sa isip at desisyon natin, kahit hindi natin namamalayan. Kung walang media literacy, mas madali tayong:
    • malinlang ng fake news
    • maimpluwensyahan ng bias
    • maapektuhan ng curated o misleading content

  • 1. Piliin ang tama at reliable na impormasyon Tulad ng pagkain, ang quality ng info na kinokonsumo mo ay mahalaga. - Kapag mali ang info, pwedeng maging mali ang decisions mo - Kapag tama ang info, mas handa at confident ka sa choices mo 2. Suriin ang source at magtanong Bago maniwala o mag-share: • Sino ang gumawa ng content? • Legit ba ang source? • May ebidensya ba o gawa-gawa lang? 3. Mag-isip bago maniwala o mag-react • Anong intensyon ng post? Entertainment? Education? Persuasion? • May bias ba o personal opinion lang? • Alamin ang sariling bias: baka info lang na gusto mo ang tinatanggap mo. • Huwag dumepende sa emosyon: suriin muna at i-verify.

    1. Piliin ang tama at reliable na impormasyon
    Tulad ng pagkain, ang quality ng info na kinokonsumo mo ay mahalaga.
    - Kapag mali ang info, pwedeng maging mali ang decisions mo
    - Kapag tama ang info, mas handa at confident ka sa choices mo

    ​

    2. Suriin ang source at magtanong
    Bago maniwala o mag-share:
    • Sino ang gumawa ng content?
    • Legit ba ang source?
    • May ebidensya ba o gawa-gawa lang?

    ​

    3. Mag-isip bago maniwala o mag-react
    • Anong intensyon ng post? Entertainment? Education? Persuasion?
    • May bias ba o personal opinion lang?
    • Alamin ang sariling bias: baka info lang na gusto mo ang tinatanggap mo.
    • Huwag dumepende sa emosyon: suriin muna at i-verify.

  • Ang digital responsibility ay ang pagiging maingat at responsable sa lahat ng ginagawa natin online mula sa pag-like, pag-comment, hanggang sa pag-share ng post. Ibig sabihin nito: - iniisip natin kung totoo ang impormasyon - pag-check ng source - pag-pause bago mag-react - awareness sa epekto ng ating actions sa iba - at pagpili nang hindi ikalat ang hindi verified na content Sa digital space, mahalagang hakbang ang pagiging responsable para maiwasan ang pagkalat ng disinformation

    Ang digital responsibility ay ang pagiging maingat at responsable sa lahat ng ginagawa natin online mula sa pag-like, pag-comment, hanggang sa pag-share ng post.

    ​

    Ibig sabihin nito:
    - iniisip natin kung totoo ang impormasyon
    - pag-check ng source
     - pag-pause bago mag-react
    - awareness sa epekto ng ating actions sa iba
    - at pagpili nang hindi ikalat ang hindi verified na content

    ​

    Sa digital space, mahalagang hakbang ang pagiging responsable para maiwasan ang pagkalat ng disinformation
     

bottom of page